PFAS in je moestuin
PFAS zitten inmiddels vrijwel overal in de Nederlandse bodem, meestal in lage concentraties. Wat betekent dat voor de groenten uit je eigen tuin? Hieronder een nuchter overzicht: wat PFAS zijn, hoe ze in je grond komen en wat je zelf kunt doen.
Wat zijn PFAS?
PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn een groep van duizenden door de mens gemaakte stoffen. Ze stoten water, vet en vuil af en zitten daarom onder meer in antiaanbaklagen, blusschuim, regenkleding en voedselverpakkingen. In het milieu breken ze vrijwel niet af. Daardoor hopen ze zich op in bodem en water, en via planten en dieren ook in ons voedsel.
Hoe komen PFAS in de grond?
- Via de lucht. Fabrieken die PFAS uitstootten, zoals Chemours in Dordrecht en Custom Powders in Helmond, hebben de stoffen over de omgeving verspreid.
- Via blusschuim. Rond brandweeroefenterreinen, vliegvelden en plekken van grote branden kan de grond sterk belast zijn.
- Via water en bagger. Vervuild slootwater, bagger die op de kant is gezet en ophooggrond van onbekende herkomst.
- Via zeeschuim. Aan de kust brengen druppeltjes van de golfslag PFAS op het land, zoals bij de duintuintjes van Egmond aan Zee.
Daarnaast is er overal in Nederland een lage achtergrond, ook ver van bekende bronnen. PFAS in je grond betekent dus niet automatisch dat er iets bijzonders aan de hand is.
Hoe schadelijk is het?
De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA stelde in 2020 een grens vast voor hoeveel PFAS je per week veilig kunt binnenkrijgen. Wie daar langdurig boven zit, loopt onder meer het risico dat het afweersysteem minder goed reageert op vaccinaties. Volgens het RIVM krijgen Nederlanders via voedsel en drinkwater gemiddeld al meer binnen dan die grens. Daarom telt elke extra bron mee, ook je moestuin.
Het gaat wel om langdurige inname. Af en toe een krop sla uit een licht belaste tuin is geen reden tot zorg.
Welke groenten nemen PFAS op?
Hier verschillen PFAS van zware metalen zoals lood. Bij lood gaat het vooral om grond die aan bladeren en schillen blijft hangen, en vruchtgroenten zoals tomaat nemen weinig op. PFAS lossen beter op in water en worden door de plant zelf opgenomen, soms tot in de vruchten.
In het RIVM-onderzoek rond Chemours bevatten alle onderzochte gewassen PFAS. Tomaat en komkommer droegen het meest bij aan de inname, vooral omdat mensen daar veel van eten. De kortere PFAS-varianten, zoals GenX, zijn beweeglijker en komen makkelijker in de plant. Langere varianten zoals PFOS blijven meer aan de grond gebonden.
Er is ook geruststellend nieuws. In de gemeente Reimerswaal, waar de bovengrond licht verhoogde PFAS bevatte, bleek de opname door moestuingewassen veel lager dan de modellen voorspelden. De groenten verschilden niet van groenten uit de winkel. Een verhoogde waarde in de grond betekent dus niet vanzelf veel PFAS in je oogst.
Wat kun je doen?
- Wissel af met groente en fruit uit de winkel. Dat is het standaardadvies van het RIVM voor moestuinen met licht verhoogde PFAS.
- Teel in bakken met nieuwe grond als je tuin dicht bij een bekende bron ligt. Groenten uit nieuwe grond bevatten veel minder PFAS.
- Giet met regen- of kraanwater. Gebruik slootwater alleen als bekend is dat het niet belast is.
- Eet geen eieren van eigen kippen. Kippen pikken veel grond op en PFAS hopen zich op in de eieren. Het Voedingscentrum raadt daarom in heel Nederland af om ze te eten.
- Was groenten goed en verwijder de buitenste bladeren. Dat helpt bij PFAS minder dan bij lood, maar haalt wel aanhangende grond weg.
Wanneer is een grondonderzoek zinvol?
Vooral als je tuin in de buurt ligt van een bekende bron: een fabriek die met PFAS werkte, een vliegveld of brandweeroefenterrein, of grond die is opgehoogd met onbekend materiaal. Kijk ook of je gemeente of GGD al een advies voor jouw omgeving heeft gegeven. Een labonderzoek geeft zekerheid over je eigen grond, maar kost al snel een paar honderd euro.
Met de moestuincheck zie je eerst wat er over jouw plek bekend is, krijg je advies per gewas en lees je of een labonderzoek bij jou de moeite waard is. Check je tuin.
Bronnen
- RIVM: Risicobeoordeling van PFAS in moestuingewassen rond Dordrecht (2022)
- RIVM: PFAS in moestuingewassen uit Volkstuin Delta, Helmond
- Rijksoverheid: Zitten er PFAS in voedsel?
- GGD Zeeland: Opname PFAS door groente en fruit lager dan verwacht
- Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid: PFAS in mijn tuin
- EFSA: PFAS in food, risk assessment and tolerable intake (2020)
Deze pagina is algemene informatie en geen medisch advies. Heb je zorgen over je gezondheid, neem dan contact op met je GGD.