MijnBodemCheck

Lood en zware metalen in je moestuin

Lood is in Nederland de meest voorkomende verontreiniging in tuingrond, vooral in oude binnensteden en opgehoogde wijken. Daarnaast kan de grond cadmium, zink, koper of kwik bevatten. Wat betekent dat voor je groenten, en voor kinderen die in de tuin spelen? Een nuchter overzicht.

Waar komen zware metalen vandaan?

Metalen breken in de bodem niet af en verplaatsen zich nauwelijks. Wat er ooit in de grond is gekomen, zit er decennia later vaak nog. De belangrijkste bronnen:

  • Ophooglagen. Veel wijken en tuinen zijn vroeger opgehoogd met stadsafval, kolenas, puin of bagger. Daarin zit vaak lood.
  • Oude binnensteden. Eeuwen van bewoning, loodhoudende verf, loden leidingen en ambachtelijke bedrijvigheid hebben sporen nagelaten.
  • Verkeer. Vroeger via loodhoudende benzine, nu via slijtage van banden en remmen. Het effect is het grootst vlak langs drukke wegen en neemt snel af met de afstand.
  • Industrie. Rond voormalige zinkfabrieken in de Kempen, in het zuiden van Brabant en Limburg, zit veel cadmium en zink in de grond.

Lood: vooral een risico voor jonge kinderen

Lood komt vooral binnen via de grond zelf: via vieze handen, stof in huis en grond die aan groenten blijft hangen. Jonge kinderen tot 6 jaar zijn het gevoeligst. Zij stoppen vaker hun handen in hun mond en nemen meer lood op uit hun darmen. Te veel lood kan hun leervermogen verminderen. Bij volwassenen kan langdurig hoge blootstelling bijdragen aan nierschade en hart- en vaatziekten. Lood blijft tientallen jaren in het lichaam, vooral in de botten.

Planten nemen zelf maar weinig lood op. Het gaat vooral om grond die op bladeren en schillen blijft zitten. Daarom helpen wassen en schillen bij lood zo goed.

Cadmium: de plant neemt het wel op

Cadmium werkt anders. Planten nemen het via hun wortels op, vooral op zure zandgrond. Bladgroenten zoals sla en spinazie nemen het meest op. Wassen helpt daarom minder. Cadmium belast op de lange termijn vooral de nieren. De zuurgraad van de grond is de belangrijkste knop om aan te draaien: hoe minder zuur, hoe minder cadmium in de plant.

Welke groenten vragen de meeste aandacht?

  • Vruchtgroenten, zoals tomaat, boon, courgette en pompoen, bevatten weinig metalen. Meestal geen reden tot zorg.
  • Wortel- en knolgewassen, zoals wortel, biet en aardappel: het meeste zit aan en vlak onder de schil. Goed wassen en schillen helpt veel.
  • Bladgroenten, zoals sla, spinazie en andijvie, vragen de meeste aandacht. Er blijft grond aan de bladeren hangen, en ze nemen cadmium relatief makkelijk op.

Let op: voor PFAS werkt dit anders. Die stoffen worden door de plant zelf opgenomen, ook in vruchten. Lees meer op de pagina PFAS in je moestuin.

Wanneer is lood in de grond te veel?

De GGD's gebruiken gezondheidskundige advieswaarden voor lood. Die hangen af van hoe je de grond gebruikt. De waarden zijn in milligram lood per kilogram droge grond.

GebruikVoldoendeMatigOnvoldoende
Grote moestuin (vanaf circa 200 m²)onder 6060 tot 260boven 260
Tuin met kleine moestuinonder 9090 tot 370boven 370
Plek waar jonge kinderen spelenonder 100100 tot 390boven 390

Een matige bodemkwaliteit betekent niet dat je niet meer kunt tuinieren. Met de maatregelen hieronder kun je de blootstelling flink verlagen. In de praktijk blijken de risico's van groenten van licht verontreinigde grond vaak beperkt.

Wat kun je doen?

  • Bekalk de grond. Op minder zure grond nemen planten minder metalen op. Houd de zuurgraad bij voorkeur boven pH 5,5 en liefst rond 6,5.
  • Voeg compost toe. Organisch materiaal bindt metalen, zodat de plant er minder van opneemt.
  • Houd de grond bedekt met mulch of stro. Dat voorkomt dat grond op de bladeren spat.
  • Was en schil je oogst goed, en verwijder de buitenste bladeren van sla en kool.
  • Teel bladgroenten in bakken met schone teelaarde en worteldoek onderin, als je grond sterk belast is.
  • Was je handen na het tuinieren, trek je schoenen uit bij binnenkomst en laat jonge kinderen niet in de moestuin spelen. Leg gras, grind of een schone laag grond op speelplekken, en gebruik schoon zand in de zandbak.

Wanneer is een grondonderzoek zinvol?

Vooral als je een grote moestuin hebt waar je vaak uit eet, als je in een oude binnenstad of opgehoogde wijk woont, als je tuin vlak langs een drukke weg ligt of bij voormalige industrie, of als er jonge kinderen in de tuin spelen. Kijk ook op het Bodemloket en bij je gemeente: sommige gemeenten hebben een loodkaart met gebruiksadviezen.

Met de moestuincheck zie je eerst wat er over jouw plek bekend is, krijg je advies per gewas en lees je of een labonderzoek bij jou de moeite waard is. Check je tuin.

Bronnen

Deze pagina is algemene informatie en geen medisch advies. Heb je zorgen over je gezondheid, neem dan contact op met je GGD.